Profiteren van een ander

Twee weken geleden liep ik met een kameraad door het veld ergens in Overijssel. Hij wees mij op een soortgroep waar ik nog een leek ik ben, de Sprinkhanen. Moeilijke materie dacht ik altijd. Maar eigenlijk zijn Sprinkhanen weinig anders dan bijvoorbeeld vogels. Ze zijn prima te herkennen aan hun zang en de vrouwtjes zijn vaak lastiger te onderscheiden. Maar het is zeker te doen!

Maar wat mij uiteindelijk nog meer fascineerde was een dode sprinkhaan. Dood, vastgeklemd, boven in een grashalm. Niet echt een logische plek om te sterven lijkt mij. En dat gevoel klopte ook. Jos wist mij te vertellen dat dit het resultaat is van een parasitaire schimmel. Dit vroeg om wat speurwerk op Google… Het is inderdaad een schimmel dat zich weet te verspreiden via sprinkhanen. Wanneer de sprinkhaan de schimmel oploopt wordt na enige tijd het functioneren van het brein flink beïnvloed. Het dier krijgt een enorme drang om naar boven te klimmen, bijvoorbeeld in een grashalm. Wanneer een hoogte is bereikt klampt de sprinkhaan zich vast en sterft. Vervolgens knapt deze open waardoor de sporen van de schimmel zich goed kunnen verspreiden. Met deze kennis ben ik op Ameland direct het veld in gegaan op zoek naar sprinkhanen en ook hier kom ik de schimmel tegen.

Om door te gaan met de enge verhalen komen de padden er op Ameland ook niet meer ongeschonden af. Vorige week werd er een Rugstreeppad binnengebracht met kenmerken van de Paddenvlieg. De Paddenvlieg legt eitjes op de flanken van de gastheer. Wanneer de eitjes uitgekomen zijn verplaatsen de larven zich naar de neusholten van de pad. Hier wordt de pad letterlijk leven verorberd met als gevolg dat het dier sterft. Wanneer de larven volgroeid zijn verlaten ze hun gastheer en kruipen in de grond. Hier ontwikkelen ze zich weer tot vlieg en het cirkeltje is weer rond. Het geval van vorige week was de eerste gedocumenteerde waarneming op de Wadden van de Paddenvlieg. Hopelijk blijft het ook bij deze ene keer maar meldingen vernemen wij graag!

Maar heb geen angst! Deze beide parasieten zijn niet gevaarlijk voor de mens!

 

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Eén dag per jaar heeft Ballum een Staatsbosbeheer-straat

Gisteren in alle vroegte vertrokken vele karren met oude ambachtspullen richting Ballum. Ook Staatsbosbeheer had de auto’s vol geladen. In Ballum bouwden we de Looweg om tot de Staatsbosbeheer-straat. Op deze wijze droegen wij ons steentje bij aan de wederom goed georganiseerde Ambachtelijke Dag.

Er was voldoende reuring rondom onze kraam. Er werden weer vele houten schijven voorzien van naam, hartje of vuurtoren door Lex, Robert, Harry en Jetse. Maar ook onze collega uit Vlieland Pieter was van de partij. Als woodcarver toverde hij met zijn motorzaag uit een boomstam een heuse pinguïn, wat uiteraard veel bekijks trok.

Er was voldoende informatie te halen over onze mooie gebieden op het eiland. Naast bovengenoemde heren werd de Staatsbosbeheer-straat bemand door o.a. Tamara, Iris, Rosa, Marjan en Daan. Het was namelijk niet alleen maar passief toekijken voor de toeschouwers. De hersenen werden gekraakt met het spelletje “Wat is het?”. En je spierkracht testen kon bij het ‘Bijl hangen’. Het blijkt dat de volwassen niet zijn opgewassen tegen het kindergeweld. De beste hangers waren Jade Germeraad (6 jaar) en Bennet Felsner (9 jaar). Beiden wisten meer dan 2 minuten aan de bijl stok te blijven hangen. Voor deze prestatie krijgen ze een leuke beloning thuis gestuurd. Ook het spelletje “Wat is het?” heeft een jeugdige winnaar opgeleverd. Joost Hunse (8 jaar) is uit de bus gerold en zal een leuke verrassing ontvangen.

Wij kijken terug op een zeer gelsaagde dag en zien jullie graag terug bij de volgende Ambachtelijke Dag bij de Staatsbobeheer-straat te Ballum. Of misschien wel eerder….

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Dood doet leven

De één zijn dood is de ander zijn brood. Dit geldt al helemaal in de natuur. Zowel dode planten als dode dieren zijn essentieel voor een goed functionerend ecosysteem. Dood hout is bijvoorbeeld belangrijk voor insecten, vleermuizen en vogels. Dode dieren zijn op hun beurt weer een belangrijke voedselbron voor insecten, vogels en zoogdieren.

Een week lang stond er een wildcamera gericht op een dode reegeit. Wonderbaarlijk hoe snel een kadaver wordt opgemerkt door de aanwezige kraaienfamilie. Een vijftal kraaien hadden een feestmaal voorgeschoteld gekregen en kwamen meerdere keren per dag langs. Verder bleef het behoorlijk rustig rondom het kadaver. Geen bezoekjes van verwilderde katten, ratten of meeuwen.

Maar na een week verscheen een buizerd. Op zichzelf niet bijzonder, want dit zijn echte aaseters. Maar dit exemplaar draagt een witte kleurring. Na simpel speurwerk is de conclusie dat deze vogel geringd is nabij het Bergumermeer/Burgumermar. Hier loopt een project waar meerdere soorten roofvogels worden voorzien van kleurringen zodat deze makkelijk te herkennen zijn. Zo ook op onze wildcamera op Ameland.

Kijken naar orchideeën op Ameland

Algemeen zijn ze zeker niet, maar wie goed zoekt zal ze vinden! Op Ameland groeien ongeveer zeven soorten orchideeën. Orchideeën zijn erg kritische planten die hoge eisen stellen aan hun groeiplaats. Zuurgraad, vochtigheid en bepaalde schimmels in de bodem zijn belangrijke factoren die spelen bij het gedijen van een orchidee. De één is nog kritischer dan de ander… Als één van de factoren niet juist is kan de orchidee al verdwijnen.

De groeiplaatsen verschillen ook sterk per soort. De Kleine keverorchis groeit bijvoorbeeld midden in het bos. In mei, nog voordat de bramen en varens het licht wegnemen staat deze heuse dwerg orchis al te bloeien. Maar wie de kenmerken niet weet zal hem zeker over het hoofd zien want deze orchidee is maar een centimeter of 10 hoog!

Een soort die je nooit midden in het bos zal aantreffen is de Welriekende nachtorchis. Deze soort staat op Ameland in vochtige graslandjes. Ondanks dat deze orchidee een stuk groter is dan de Kleine keverorchis, valt de Welriekende nachtorchis ook maar weinig op. De groene bladeren vallen weg tussen de groene kruiden en grassen. Nachtvlinders hebben geen moeite met het vinden van de Welriekende nachtorchis. Want zoals de naam al zegt geeft de plant s ‘nachts een sterke geur af wat de nachtvlinders feilloos weten te vinden.

Hieronder staan de soorten orchissen van Ameland:

  • Kleine Keverorchis
  • Welriekende Nachtorchis
  • Gevlekte Orchis
  • Rietorchis
  • Moeraswespenorchis
  • Groenknolorchis
  • Vleeskleurige Orchis

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Nieuwe Wadwachtpost op Engelsmanplaat

In het broedseizoen waken vrijwillige vogelwachters, per tweetal, van Staatsbosbeheer over de Engelsmanplaat; een onbewoonde zandplaat in de Waddenzee tussen Ameland en Schiermonnikoog. Hun onderkomen, de 35-jaar oude iconische vogelwachtershut op palen, is dringend aan vervanging toe. Daarnaast wil Staatsbosbeheer in het kader van het project Rust voor Vogels, Ruimte voor Mensen beter invulling geven aan het gastheerschap op deze plek in Werelderfgoed Waddenzee. Kortom, tijd voor een nieuwe wadwachtpost. Het ontwerp is klaar en op 1 juni begint aannemer Oosterhof- Holman met de bouw.

Artist impression gemaakt door architect Niko Hoebe

Artist impression door architect Niko Hoebe

De nieuwe wadwachtpost komt 800 meter oostelijker op de plaat dan de huidige hut, en daarmee een stuk dichter bij de vaargeul naar Schiermonnikoog. Dit is onder andere nodig vanwege de dynamiek in het gebied en voor het goed invullen van het gastheerschap voor Waddenzee-toeristen. Ook komt er meer rust op de belangrijke broed- en rustplekken op Engelsmanplaat en het nabije Rif.

Strakke planning
De nieuwe post wordt gebouwd op een ruime afstand van de broedkolonie, maar wel in een periode waarin de doortrekkende wadvogels afwezig zijn. Daarom is er een strakke planning van 4 weken en zijn er strikte gedragscodes afgesproken. Er wordt alleen gewerkt bij daglicht en bij laagwater. De Waddenunit van EZ (MS De Krukel) heeft de plannen beoordeeld en houdt toezicht tijdens opbouw en afbraak. De benodigde vergunningen in het kader van de NB-wet zijn tijdig door de provincie Fryslân verleend.

De huidige hut wordt direct na afronding van de nieuwe wadwachtpost in juli afgebroken. Boswachter Marjan Veenendaal: “We zoeken nog naar een nieuwe bestemming, en denken daarbij aan gebruik in een expositie op Ameland. Veel mensen bewaren mooie herinneringen aan hun vrijwilligerswerk op of bezoek aan Engelsmanplaat.”

Waarom is rust voor vogels belangrijk?
De Waddenzee is van levensbelang voor miljoenen vogels. Ze brengen er de winter door, broeden er in de zomer, of maken er een tussenstop op hun trektochten van het Hoge Noorden naar Afrika en vice versa. Ze moeten bijtanken en uitrusten. Doen ze dat niet, dan hebben ze niet genoeg energie om jongen groot te brengen of overleven ze de lange tochten niet. Voor de broedvogels op het Rif en foerageerders op Engelsmanplaat is genoeg rust absolute noodzaak om te overleven. Tijdens het broedseizoen zien vrijwillige vogelwachters van Staatsbosbeheer toe op die rust vanuit de vogelwachtershut,. Daarbuiten is het de Waddenunit die jaarrond toezicht houdt.

Tijdens de bouw op 9 juli.

Tijdens de bouw op 9 juli.

Rust voor Vogels, Ruimte voor Mensen Het project ‘Rust voor Vogels, Ruimte voor Mensen’ van Vogelbescherming Nederland, Staatsbosbeheer en andere natuurorganisaties is gestart om de komende jaren de omstandigheden voor broedende, rustende en foeragerende vogels in het waddengebied sterk verbeteren. Tegelijkertijd wordt het kijken naar vogels gestimuleerd. Doel is enerzijds meer rust creëren voor vogels door nieuwe broedplaatsen en hoogwatervluchtplaatsen in te richten. Anderzijds wil het project bezoekers meer van wadvogels laten genieten door natuurbeleving dichterbij te brengen. De filosofie erachter is: hoe meer mensen genieten van vogels en natuur in de wadden, hoe groter de steun voor behoud en herstel.

Uniek aan het plan is dat bezoekers van het waddengebied beter worden gefaciliteerd om van vogels te genieten. Onder meer door ze te verleiden ‘andere paden in te slaan’ en door bijzondere kijkplekken te creëren, waar je zonder verstoring optimaal en soms dichtbij van vogels kan genieten. Maar ook door gratis hulpmiddelen te ontwikkelen die het vogels kijken leuker maken. Allemaal te vinden op de website www.beleefdewaddennatuur.nl.

‘Rust voor Vogels, Ruimte voor Mensen’ is mede mogelijk gemaakt door het Waddenfonds; deze organisatie is ook voor 75% financier van het deelproject Engelsmanplaat. De overige 25% is voor rekening provincie Fryslân en Staatsbosbeheer.

Vleermuizen, de vergeten heersers van het donker

Regelmatig mag Staatsbosbeheer Ameland stagiaires begroeten. Dit keer is Adam van Kuik, student bij Helicon MBO Geldermalsen, degene die ons een aantal weken heeft versterkt. Naast het schrijven van een beheer- en onderhoudsplan over rasters, heeft hij zich ook verdiept in de vleermuizen. De verdieping van Adam heeft bijgedragen aan een leuk verhaal over deze dieren, die we je niet willen onthouden.

Hoewel het luchtruim van Ameland en het waddengebied onbetwistbaar onder de heerschappij van de vogels valt, zijn zij zeker niet de enige organismen die hier een plek voor zichzelf claimen. Ook vleermuizen, de vergeten heersers van het nachtruim, hebben zich hier weten te vestigen. Vanaf het voorjaar tot en met de herfst zijn ze ’s avonds tot in de vroege ochtend vliegend aan te treffen. Overdag verblijven vleermuizen in gaten, onder dakpannen van oude huizen, kerken en dorpstorens, maar ook in boomholtes. Hoewel er altijd soorten komen en gaan zijn er drie soorten vleermuizen die elk jaar weer te vinden zijn op Ameland, de Gewone dwergvleermuis, de Ruige dwergvleermuis en de Laatvlieger.

Jacht
Vleermuizen zijn echte kanjers in het vinden van voedsel. Dat doen ze met behulp van echolocatie. Door het uitstoten van hele hoge piepjes kunnen ze hun weg vinden door het nachtruim. Deze piepjes botsen tegen een voorwerp en worden teruggekaatst naar de vleermuis. De vleermuis pikt ze vervolgens weer op en weet dan waar hij wel en niet heen moet vliegen. Deze geluidjes zijn vaak zo hoog dat ze maar zelden kunnen worden gehoord door mensen. Als ze een prooi hebben gevonden duiken ze er op af en pakken ze het met hun achterpoten. Bij de achterpoten hebben vleermuizen een soort schepnet van vel waarmee ze hun prooi uit de lucht kunnen scheppen. Dit gaat allemaal zo snel, dat het erg lastig is om met het blote oog te zien. Goed kijken dus.

Zelf vleermuizen zien
Als je vleermuizen wilt zien op Ameland zijn hier een paar tips. Vleermuizen zijn het best waar te nemen rond de schemering als ze uit hun verblijfplaats vliegen. Een andere goed werkende methode is om ’s avonds de verlichte straten van Nes, Buren, Hollum of Ballum af te lopen. Vleermuizen volgen namelijk elke nacht een vaste route als ze op zoek gaan naar voedsel. Deze route kan verschillen per soort en individu, maar veel routes gaan langs lantarenpalen waar ze op insecten jagen. Hier worden ze dan ook het vaakst waargenomen op het eiland. Verder zijn ze te vinden op open plekken waar veel insecten samen komen zoals boven plassen en sloten. Als je besluit op ‘vleermuizenjacht’ te gaan besef dan dat andere dieren vaak rusten in het schemer en donkerte. Zorg er dus voor dat je de boel niet verstoort, want niet alle gebieden zijn ‘s avonds toegankelijk. Veel zoek plezier!

We gaan weer fietsen op 6 mei

De weergoden lijken ons de komende week gunstig gestemd te zijn. Dat moet natuurlijk ook wel voor de jaarlijkse fietsdag van Rijkswaterstaat en Staatsbosbeheer, op vrijdag 6 mei. Fietsen in de kou, regen en veel wind is natuurlijk geen pretje.DSCN0800

Deze week zijn we drukdoende om de laatste puntjes op de i te zetten om er weer een informatieve en gezellige fietsdag van te maken. Dit keer is het mooie oosten van Ameland aan de beurt. Verschillende natuurorganisaties laten tijdens de route van alles zien. De start is in Buren bij Ritskemooi tussen 10 en 12 uur en iedereen kan meedoen. Deelname is gratis, kortom echt een aanrader voor deze Meivakantie.

Tot vrijdag 6 mei!

20160421_084206_resized